Thales kimdir? Thales, MÖ 6. yüzyılda İyonya’nın Milet şehrinde yaşamış Antik Yunan filozofu, matematikçi ve astronomdur. Doğayı mitolojik anlatımlar yerine akıl ve gözleme dayanarak açıklamaya çalışan ilk düşünürlerden biri kabul edildiği için felsefenin ve bilimsel düşüncenin öncüsü sayılır. Bu nedenle Antik Yunan’ın “Yedi Bilgesi” arasında anılır.
Özet Bilgiler
- Doğum: Yaklaşık MÖ 624/623, Milet, İyonya (günümüzde Balat, Didim, Aydın)
- Ölüm: Yaklaşık MÖ 548/545
- Meslek: Filozof, matematikçi, astronom
- Memleketi: Milet; büyük olasılıkla Yunan kökenli olup Herodotos onu “aslen Fenikeli” olarak tanımlamıştır
- Bilinen katkıları: Suyu “arkhe” yani her şeyin ilk maddesi kabul etmesi, MÖ 28 Mayıs 585 güneş tutulması tahmini, Thales teoremi
- Bağlı olduğu okul: İyonya / Milet Okulu
Hayatı ve Eğitimi
Thales’in yaşamına ilişkin bilgiler, kendisinden yüzyıllar sonra yazan antik kaynaklara dayanır. Herodotos, Diogenes Laertios, Plutarkhos ve Aristoteles gibi yazarlar ondan söz etmiştir; ancak bu anlatımlar birbiriyle çelişebildiği için hayatının pek çok ayrıntısı tartışmalıdır. Kimi kaynaklar onun soylu bir Miletli aileden geldiğini, kimileri ise Fenike kökenli olduğunu aktarır. Diogenes Laertios, bir anlatımda Thales’in evlendiğini ve bir oğlu olduğunu, başka bir anlatımda ise hiç evlenmediğini yazar.
Arkaik dönemde Milet, Levant ve Mezopotamya kültürleriyle yoğun ilişki içinde olan bir liman kentiydi. Thales’in ticaretle uğraştığı ve bu sayede Mısır ile Babil’i ziyaret ettiği söylenir. Antik yazarların birçoğu onun Mısır’da geometri öğrendiğini varsayar; Milet’in Naukratis’te kalıcı bir kolonisi bulunması bu yolculuğu olası kılar. Babil’e gittiği iddiası ise tarihçi Iosephus’a dayanır. Yine de Thales’in bu ülkelere gerçekten gidip gitmediği konusunda güçlü bir kanıt yoktur; bu ziyaretler, filozofların matematik bilgisinin kökenini açıklamak isteyen sonraki yazarlarca sıkça dile getirilmiştir.
Thales hakkındaki en net bilgiler, ortaya attığı fikirler ve çözdüğü kabul edilen problemlerle ilgilidir. Kendisinden sonra gelen Anaksimandros ve Anaksimenes gibi Miletli düşünürleri, ayrıca Ksenofanes’i ve Pisagor’u etkilediği kabul edilir. Doğa olaylarını doğaüstü nedenlerle değil, doğanın kendi işleyişiyle açıklama yaklaşımı, kendisinden sonraki felsefe ve bilim geleneğinin çıkış noktası olmuştur.
Teorileri ve Bilime Katkıları
Thales’in en bilinen görüşü, her şeyin temelinde tek bir maddenin bulunduğu düşüncesidir. Ona göre bu madde sudur. Thales, toprağın suyun üzerinde durduğunu, dünyanın su tarafından taşındığını ve depremlerin suyun hareketinden kaynaklandığını ileri sürmüştür. Bu görüş, evreni tek bir ilkeden hareketle açıklamaya yönelik ilk sistemli denemelerden biri olması bakımından önemlidir.
- Su anlayışı: Doğadaki çokluğun ve değişimin ardında tek bir temel madde (arkhe) bulunduğu fikri
- Güneş tutulması: MÖ 28 Mayıs 585’te Lidyalılar ile Medler arasındaki savaş sırasında gerçekleşen tutulmayı önceden tahmin ettiği aktarılır
- Geometri: Çapı gören çevre açısının dik açı olması dahil olmak üzere birçok temel geometri teoremi ona atfedilir
- Denizcilik: Denizcilere Büyükayı yerine Küçükayı takımyıldızına bakarak yön bulmalarını öğütlediği belirtilir
Thales’in tutulmayı nasıl tahmin ettiği kesin olarak bilinmemektedir; Babil ve Mısır kayıtlarından yararlandığına dair teoriler öne sürülmüştür. Geometri konusundaki bilgileri Mısırlılardan öğrenip Yunanlara tanıttığı söylenir. Olayları tek tek anlatmakla yetinmeyip genel ilkelerle açıklamaya çalışması, onu sonraki yüzyılların bilim anlayışına bağlar. Bu anlayış, yüzyıllar sonra Albert Einstein gibi isimlerin çalışmalarında da aynı temel soruyu korumuştur. Benzer biçimde, bir bilginin pratik bir araca dönüşerek insan hayatını değiştirmesi de bilim tarihinin sık tekrarlanan bir temasıdır; Alexander Graham Bell‘in çalışmaları bunun bilinen örneklerinden biridir.
Ölümü
Thales’in ölümüne ilişkin kesin bir bilgi yoktur; antik kaynaklar farklı anlatımlar sunar. Diogenes Laertios’a göre Thales, bir jimnasyumda yarışmaları izlerken aşırı sıcak, susuzluk ve yorgunluk nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Bir başka rivayet, onun Olimpiyat Oyunları sırasında sıcaktan bitkin düşerek öldüğünü aktarır. En çok bilinen anlatım ise Thales’in geceleyin yıldızları incelerken bir kuyuya düşerek öldüğüdür; bu hikâye, düşünürlerin soyut fikirlere dalıp pratik hayattan kopmasını eleştiren bir sembol olarak da yorumlanmıştır. Bugün kabul edilen yaklaşık ölüm yılı MÖ 548/545’tir.
Sıkça Sorulan Sorular
Thales kimdir?
Thales, MÖ 6. yüzyılda Milet’te yaşamış Antik Yunan filozofu, matematikçi ve astronomdur. Doğayı akılla açıklamaya çalışan ilk düşünürlerden biri ve Antik Yunan’ın Yedi Bilgesi’nden biri kabul edilir.
Thales nereli?
Miletlidir. Milet, bugün Aydın’ın Didim ilçesindeki Balat’ta bulunan antik İyonya kentidir. Kökeni konusunda tek bir görüş yoktur; büyük olasılıkla Yunan kabul edilir, ancak Herodotos onu “aslen Fenikeli” olarak tanımlamıştır.
Thales neyi bulmuştur?
Thales’e, çapı gören çevre açısının dik açı olduğunu söyleyen Thales teoremi dahil birçok temel geometri teoremi atfedilir. Ayrıca suyu her şeyin ilk maddesi saymış ve MÖ 585’teki güneş tutulmasını önceden tahmin ettiği aktarılmıştır.
Thales neden önemlidir?
Çünkü evreni mitolojik anlatımlarla değil, doğanın kendi işleyişiyle ve akılla açıklamaya çalışan ilk isimlerden biri olarak görülür. Felsefenin ve bilimsel düşüncenin başlangıç noktalarından biri sayılması bu yüzdendir.
