Alfred Nobel kimdir? 21 Ekim 1833’te Stockholm’de doğan Nobel, İsveçli kimyager ve mühendistir. Dinamitin mucidi olarak tanınır ve vasiyetiyle Nobel Ödülleri’nin kurulmasını sağlamıştır. Adı hem kimyasal elementlerden nobelyuma hem de dünyanın en bilinen bilim ve barış ödüllerine verilmiştir.
Özet Bilgiler
- Doğum: 21 Ekim 1833, Stockholm (İsveç)
- Ölüm: 10 Aralık 1896, San Remo (İtalya)
- Meslek/Unvan: Kimyager, mühendis, mucit ve sanayici
- Memleketi: İsveç; çocukluğunun bir bölümünü Finlandiya ve Sankt-Peterburg’da geçirdi, hayatının son yıllarını İtalya’da yaşadı
- Bilinen buluşları: Dinamit (1864), balistit (1877) ve dumansız barut üzerine çalışmalar
- Adına verilen: Nobel Ödülleri (1901’den itibaren) ve “nobelyum” elementi
Hayatı ve Eğitimi
Alfred Nobel, mühendis Immanuel Nobel ile Andriette Ahlsell’in üçüncü oğlu olarak dünyaya geldi. Doğduğu sırada babası iflas etmiş durumdaydı. 1837’de aile Finlandiya’ya, 1842’de ise Sankt-Peterburg’a taşındı; babası burada bir atölye açarak Rus ordusu için silah üretti.
Nobel, özel öğretmenlerden ders alarak doğa bilimleri, dil ve edebiyat alanlarında eğitim gördü. En büyük ilgisi edebiyat ve kimyaydı. 17 yaşına geldiğinde İsveççe, Rusça, Fransızca, İngilizce ve Almancayı akıcı biçimde konuşabiliyordu. Babasının mesleği sayesinde mühendisliğe ilgi duydu ve Paris’te ünlü kimyager T. J. Pelouze’nin laboratuvarında çalıştı; nitrogliserini keşfeden Ascanio Sobrero ile orada tanıştı.
1852’de ailesi Sankt-Peterburg’a geri çağrıldı ve Nobel, Kırım Savaşı sırasında patlayıcı madde üretimiyle ilgili çalışmalarına hız verdi. 1864’te dinamit barutunu buldu; aynı dönemde yaşanan bir patlamayla laboratuvarı yıkıldı. 1865’te yeni bir fabrika kurdu ve patlayıcı maddenin güvenli biçimde ateşlenmesini sağlayacak çözümler üzerinde çalıştı. Ardından ikinci fabrikasını kurdu; 1877’de balistiti, 1879’da ise dumansız barut üretimini geliştirdiği çalışmalarını Servan’daki laboratuvarında sürdürdü. Son yıllarında Paris’i terk ederek San Remo’ya yerleşti.
Dinamitten Nobel Ödülleri’ne
Dinamit, Nobel’in en çok tanınan buluşudur: Patlayıcı gücü gücü yüksek olan nitrogliserinin güvenli biçimde taşınması ve kullanılması sorununa getirdiği çözüm, madencilikten inşaat mühendisliğine kadar pek çok sektörü dönüştürdü. Nobel, hayatı boyunca çok sayıda ülkede kurduğu fabrikalarla büyük bir servet edindi.
Nobel’in buluşları yalnızca patlayıcılarla sınırlı kalmadı; laboratuvar çalışmalarında lastik, deri ve yapay ipek gibi farklı malzemeler üzerine de deneyler yaptı. Ayrıca sanayi tesislerinde çalışanların güvenliği ve barutun daha kararlı hâle getirilmesi konularında çalışmalar yürüttü. Bu üretim ve araştırma faaliyetleri, onu 19. yüzyılın en büyük sanayicileri arasına taşıdı.
Dinamit hem barışçıl kazı ve inşaat işlerinde hem de silah teknolojisinde kullanılabiliyordu. 1896’da Nobel’in ölüm haberini veren bir Fransız gazetesi, servetinin silah üretiminden gelmesine atıfla “Ölüm taciri öldü!” manşetini kullandı. Nobel’in mirasını bu şekilde hatırlanmak istememesi, vasiyetinin arkasındaki temel motivasyonlardan biri olarak değerlendirilir.
Nobel, 27 Kasım 1895’te vasiyetini yazdı. 33.200.000 İsveç kronu değerindeki bütün servetini, her yıl fizik, kimya, tıp (fizyoloji), edebiyat ve barış alanlarında ödül verilmesi için kullanılması amacıyla bağışladı. Bu vasiyet üzerine 1900’de Nobel Vakfı kuruldu ve Nobel Ödülleri 1901’de ilk kez verildi. 1968’de İsveç Bankası Nobel’e bir ekonomi ödülü daha ekledi; bu ödül ilk kez 1969’da verildi.
Nobel Ödülleri bugün de dünyanın en çok saygı duyulan ödülleri arasında gösterilir; bu ödülü kazananlar arasında DNA onarımı çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü’ne layık görülen Aziz Sancar da bulunur. Nobel’den yaklaşık bir asır önce elektrik üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Benjamin Franklin ise bilimsel merakın ödüllerden çok önce de insanlığı dönüştürdüğünü gösteren bir başka isimdir.
Ölümü
Alfred Nobel, 10 Aralık 1896’da İtalya’nın San Remo kentinde beyin kanaması sonucu hayatını kaybetti. Ölümünden sonra açıklanan vasiyeti, hem İsveç kamuoyunda hem de uluslararası basında geniş yankı uyandırdı.
Sıkça Sorulan Sorular
Alfred Nobel kimdir?
Nobel, 1833’te Stockholm’de doğan İsveçli kimyager, mühendis ve sanayicidir. Dinamiti bulmuş ve vasiyetiyle Nobel Ödülleri’nin kurulmasını sağlamıştır. 1896’da San Remo’da öldü.
Alfred Nobel nereli?
Nobel, İsveç’in başkenti Stockholm’de doğdu. Çocukluğunun bir bölümünü Finlandiya ve Rusya’nın Sankt-Peterburg kentinde geçirdi; eğitimini özel öğretmenlerden aldı ve hayatının son yıllarını İtalya’nın San Remo kentinde yaşadı.
Alfred Nobel neyi icat etti?
En çok tanınan buluşu, 1864’te geliştirdiği dinamittir. Ayrıca 1877’de balistiti geliştirmiş ve dumansız barut üretimi üzerine çalışmalar yapmıştır. Buluşları madencilik, tünel açma ve inşaat alanlarında yaygın biçimde kullanıldı.
Nobel Ödülleri niçin kuruldu?
Nobel, 27 Kasım 1895’te yazdığı vasiyetle servetinin tamamını fizik, kimya, tıp, edebiyat ve barış alanlarında ödül verilmesi için bağışladı. Bu vasiyet doğrultusunda 1900’de Nobel Vakfı kuruldu ve ödüller 1901’den itibaren verilmeye başlandı.
