Benjamin Franklin (17 Ocak 1706, Boston – 17 Nisan 1790, Philadelphia), Amerikalı yayımcı, yazar, mucit, filozof, bilim insanı, siyasetçi ve diplomattır. Amerika Birleşik Devletleri’nin Kurucu Babalarından biri, Bağımsızlık Bildirgesi’nin hazırlayıcısı ve imzacısı ve ilk posta genel müdürü olan Franklin; paratoner, bifokaller ve Franklin sobası gibi icatlarıyla tanınır. Döneminin önde gelen entelektüelleri arasında yer alır.
Özet Bilgiler
- Doğum: 17 Ocak 1706, Boston
- Ölüm: 17 Nisan 1790, Philadelphia
- Meslek/Unvan: Yayımcı, yazar, mucit, filozof, bilim insanı, siyasetçi ve diplomat
- Memleketi: Boston doğumlu; hayatının önemli bölümü Philadelphia’da geçti
- Bilinen icatları: Paratoner, bifokaller, Franklin sobası
- Siyasi rolleri: Kurucu Babalardan biri, Bağımsızlık Bildirgesi’nin hazırlayıcısı ve imzacısı, ilk posta genel müdürü, ABD’nin Fransa’daki ilk büyükelçisi
- Not: Kurucu Babalardan biri olmasına rağmen ABD başkanlığı yapmamıştır
Hayatı ve Eğitimi
Benjamin Franklin, 17 çocuklu bir sabun ve mum imalatçısının onuncu oğlu olarak dünyaya geldi. On yaşında okulu bıraktı. On iki yaşındayken basımevi yöneten ve liberal bir gazete yayınlayan ağabeyi James’in yanına çırak olarak girdi; basımcılık mesleğini öğrendi ve edebiyat çalışmalarına başladı. İlk yazıları burada, The New-England Courant’ta yayımlandı.
1730’da Philadelphia’da bir basımevi ve gazete kurdu. Poor Richard’s Almanac’ı yayımlamaya başladı; 1732-1757 yılları arasında yönetmenliğini yaptığı almanakta Richard Sounders imzasıyla yazılar yazdı. Siyaset, felsefe, bilim ve iş ilişkileri gibi konuların tartışıldığı Junto adlı bir kulübün yanı sıra kütüphane, hastane ve yangına karşı sigorta şirketi kurdu; basımevlerini çoğalttı.
1736 yılında Amerika’nın ilk gönüllü itfaiye şirketlerini kurdu ve aynı yıl Philadelphia meclis sekreteri oldu. Kamu işleriyle giderek daha fazla ilgilenmeye başladı; 1743’te akademiyi açtı ve 13 Kasım 1749’da akademi başkanlığına atandı. 1750’de Pensilvanya meclisine seçildi ve arazi vergisine karşı olan büyük ailelerle mücadele etti. İngiliz Amerikası postalarının genel müdürlüğüne getirildi ve posta servisinde çeşitli düzenlemeler yaptı.
Bilime ve Siyasete Katkıları
Elektrik olaylarıyla ilgili araştırmalar yapan Franklin, elektrik yüklerindeki artı ve eksi uçlarını keşfetti ve elektrik yükünün korunumu ilkesini ortaya attı. Fırtınalı bir havada uçurtma uçurarak gerçekleştirdiği deneyle tanınır. Bir bilim insanı olarak elektrik üzerine çalışmaları ve Gulf Stream akıntısını haritalandırıp isimlendirmesiyle Amerikan Aydınlanması ve fizik tarihinde önemli bir figür olmuştur. Bir mucit olarak ise paratoner, bifokaller ve Franklin sobası ile anılır.
Library Company of Philadelphia’yı, Philadelphia’nın ilk itfaiyesini ve Pennsylvania Üniversitesi de dahil olmak üzere birçok sivil kuruluşu kurdu. Kolonilerin birliği için yürüttüğü kampanyalar sayesinde “İlk Amerikalı” unvanını kazandı. Bağımsızlık Bildirgesi’nin hazırlayıcısı ve imzacısı oldu, ilk posta genel müdürü olarak görev yaptı ve ABD’nin Fransa’daki ilk büyükelçisi olarak ülkesini temsil etti.
Farklı yüzyıllarda ve farklı coğrafyalarda benzer bir merakla çalışan bilim insanları arasında Biruni ve Charles Darwin de sayılır; Franklin’in elektrik deneyleri bu uzun bilim geleneğinin bir parçasıdır.
Masonluk yılları da Franklin’in hayatında önemli bir yer tutar. 1730 yılında Philadelphia’da St. Johns Locası’na katıldı, 1734’te Pennsylvania Bölge Büyük Locası’na Büyük Üstat olarak seçildi. Amerika’daki ilk mason kitabının editörlüğünü yapıp yayımladı; 1752’de Philadelphia Büyük Loca binasının inşaatını başlattı ve 1755’te tahsis merasimini düzenledi. Bir dönem oğlu da Büyük Sekreter görevinde bulundu.
Müzikle de ilgilenen Franklin keman ve gitar çalabilen biriydi ve kendi icat ettiği cam armonikayı çalardı. Hevesli bir satranç oyuncusuydu; Aralık 1786’da Columbian Magazine’de “Satranç Ahlakı” başlıklı bir yazısı yayımlandı. İngiliz alfabesinden altı harfi (c, j, q, w, x ve y) çıkarıp alfabeye altı yeni harf ekledi ve İngilizcenin fonetiğine uygun yazım kuralları geliştirdi; ancak bu alfabe hiçbir zaman resmiyet kazanmadı.
Ölümü
Benjamin Franklin, 17 Nisan 1790 tarihinde 84 yaşında öldü. Cenazesine yaklaşık 20.000 kişinin katıldığı söylenir. Miras olarak Boston ve Philadelphia şehirlerine biner poundluk para bırakmış, ölümünden sonra 200 yıl boyunca bu paraya dokunulmamasını ve faizde bekletilmesini şart koşmuştur. 1990’larda bu para milyonlarca dolara ulaşmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Benjamin Franklin kimdir?
Benjamin Franklin, ABD’nin Kurucu Babalarından biri olan Amerikalı yayımcı, yazar, mucit, bilim insanı ve diplomattır. Bağımsızlık Bildirgesi’nin hazırlayıcısı ve imzacısı, ilk posta genel müdürü ve ülkenin Fransa’daki ilk büyükelçisidir.
Benjamin Franklin nereli?
17 Ocak 1706 tarihinde Boston’da doğdu; 17 çocuklu bir sabun ve mum imalatçısının onuncu oğluydu. Hayatının önemli bölümünü Philadelphia’da geçirdi ve 1790’da burada öldü.
Benjamin Franklin neyi icat etti?
Paratoner, bifokaller ve Franklin sobası en bilinen icatlarıdır. Ayrıca elektrik yüklerindeki artı ve eksi uçlarını keşfetmiş, elektrik yükünün korunumu ilkesini ortaya atmış ve Gulf Stream akıntısını haritalandırıp isimlendirmiştir.
Benjamin Franklin ABD başkanı oldu mu?
Hayır, Benjamin Franklin ABD başkanlığı yapmamıştır. Buna rağmen ABD’nin kurucu babalarından biri olarak kabul edilir; Bağımsızlık Bildirgesi’nin hazırlanmasında ve imzalanmasında görev almış, diplomatik görevlerde bulunmuştur.
