Albert Einstein (14 Mart 1879 – 18 Nisan 1955), en çok görelilik kuramını geliştirmesiyle tanınan Almanya doğumlu teorik fizikçi ve bilim insanıdır. Kuantum mekaniğine de önemli katkılarda bulunan Einstein’ın, özel görelilikten kaynaklanan kütle-enerji denkliği formülü E = mc2 “dünyanın en ünlü denklemi” olarak adlandırılmıştır. Teorik fiziğe yaptığı hizmetlerden ve özellikle fotoelektrik etki yasasını keşfetmesinden dolayı 1921’de Nobel Fizik Ödülü’nü almıştır.
Özet Bilgiler
- Doğum: 14 Mart 1879, Ulm, Alman İmparatorluğu
- Ölüm: 18 Nisan 1955, Princeton, New Jersey (ABD)
- Meslek/Unvan: Teorik fizikçi, bilim insanı
- Memleketi: Almanya doğumlu; 1895’te İsviçre’ye taşındı, 1940’ta ABD vatandaşlığına geçti
- Bilinen çalışmaları: Özel ve genel görelilik, E = mc2 kütle-enerji eşitliği, fotoelektrik etki, Brown hareketi
- Ödülü: 1921 Nobel Fizik Ödülü (fotoelektrik etki üzerine çalışmaları nedeniyle)
Hayatı ve Eğitimi
Alman İmparatorluğu’nun Ulm kentinde Aşkenazi Yahudi bir ailede dünyaya gelen Einstein, yaşamının ilk yıllarını Münih’te geçirdi. Lise ve yükseköğrenimini İsviçre’de tamamladı. 1895 yılında İsviçre’ye taşındı ve ertesi yıl Alman vatandaşlığını bıraktı. 1897’de, on yedi yaşındayken Zürih’teki İsviçre Federal Politeknik Okulu’nda matematik ve fizik öğretmenliği diploma programına kaydoldu ve 1900 yılında mezun oldu.
Bir yıl sonra İsviçre vatandaşlığına geçti ve ardından Bern’deki İsviçre Patent Ofisi’nde kalıcı bir pozisyon elde etti; burada patent müfettişi olarak çalıştı. 1905 yılında Zürih Üniversitesi’ne başarılı bir doktora tezi sundu. Aynı yıl, annus mirabilis (mucize yılı) olarak tanımlanan çığır açan dört makale yayımladı. Bu makaleler fotoelektrik etki teorisinin ana hatlarını çizdi, Brown hareketini açıkladı, özel görelilik teorisini tanıttı ve kütle ile enerjinin birbirine eşit olduğunu gösterdi. Kuramları o dönemde hemen benimsenmedi; ancak ileride fizikte devrim yarattı.
1914’te Prusya Bilimler Akademisi ve Berlin Humboldt Üniversitesi’ne katılmak üzere Berlin’e taşındı ve Kaiser Wilhelm Fizik Enstitüsü’nün müdürü oldu; Almanya’ya dönüşünde Max Planck’ın kişisel ricasının etkili olduğu belirtilir. 1915 yılında, mekanik sistemini kütleçekimi de içerecek şekilde genişleten genel görelilik kuramını ortaya attı. Ertesi yıl yayımladığı kozmolojik bir makale, evrenin bir bütün olarak yapısının ve evriminin modellenmesi için genel göreliliğin sonuçlarını ortaya koydu. 1917’de spontane emisyon ve uyarılmış emisyon kavramlarını tanıtan bir makale yazdı.
1933 yılında Einstein, Amerika Birleşik Devletleri’ni ziyaret ederken Almanya’da Adolf Hitler iktidara geldi. Yahudi dostlarına yönelik Nazi zulmünden dehşete düşen Einstein, ABD’de kalmaya karar verdi ve 1940 yılında Amerikan vatandaşlığına kabul edildi. İkinci Dünya Savaşı arifesinde Başkan Franklin D. Roosevelt’e bir mektup yazarak onu potansiyel Alman nükleer silah programı konusunda uyardı ve ABD’nin de benzer araştırmalara başlamasını tavsiye etti.
Buluşları ve Bilime Katkıları
Einstein’ın bilime katkıları özel görelilik ve genel görelilik kuramlarıyla sınırlı değildir. Özel görelilikten doğan kütle-enerji eşitliği, fotoelektrik etki yasası, Brown hareketi ve istatistiksel fizik, Bose-Einstein istatistiği ve kozmoloji alanındaki çalışmaları fiziğin temel başlıkları arasında yer alır. 1935’te fizikçi Nathan Rosen ile ortak bir makalede solucan deliği kavramını ortaya attı; Leó Szilárd ile birlikte hareketli parçası olmayan ve girdi olarak sadece ısı kullanan bir buzdolabı icat etti.
Fotoelektrik etki üzerine çalışmaları nedeniyle 1921 yılında Nobel Fizik Ödülü’ne layık görüldü; ödül, görelilik kuramı için değil bu çalışması için verilmiştir. Niels Bohr ile kuantum fiziğinin yorumu üzerine yürüttüğü tartışmalar, kuantum mekaniğinin gelişiminde önemli bir yer tutar.
Bilim ve teknoloji tarihinde, kendisinden önceki kuşağın isimleri de bu zincirin halkalarıdır; Alexander Graham Bell‘in hayatı bu isimlerden biridir. Nobel ödüllerinin ortaya çıkışı ve Alfred Nobel‘in hayatı ise Einstein’ın aldığı ödülün arka planını anlamak isteyenler için ayrı bir başlıktır.
Eserleri
- Görelilik; Özel ve Genel Kuram: Popüler Bir Yorum, 1920
- Görelilik’in Anlamı, 1921
- Gördüğüm Kadarıyla Dünya, Denemeler, 1934
- Felsefem, 1934
- Fiziğin Evrimi (Leopold Infeld ile birlikte), 1938
- Otobiyografik Notlar, Denemeler, 1949
Einstein’ın 1905 tarihli makaleleri arasında ışığın oluşumu ve dönüşümü üzerine görüşü, durağan bir sıvı içindeki asıltı parçacıklarının hareketleri üzerine çalışması ve hareketli cisimlerin elektrodinamiği başlıklı makaleleri bulunur.
Ölümü
18 Nisan 1955’te Albert Einstein iç kanama geçirdi. İsrail’in kuruluşunun yedinci yıl dönümü nedeniyle hazırladığı televizyon konuşmasının taslağını bitiremeden, 76 yaşında Princeton Hastanesi’nde gece saat 01.55’te öldü. Ameliyatı reddederken “İstediğim zaman gitmek istiyorum. Hayatı yapay bir şekilde uzatmak tatsız. Ben payımı kullandım, şimdi gitme zamanı ve bunu zarif bir şekilde yapmak istiyorum” dediği aktarılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Albert Einstein kimdir?
Albert Einstein, görelilik kuramını geliştirmesiyle tanınan Almanya doğumlu teorik fizikçidir. Kuantum mekaniğine katkıları ve fotoelektrik etki yasasını keşfetmesiyle 1921 Nobel Fizik Ödülü’nü almıştır.
Albert Einstein nereli?
14 Mart 1879 tarihinde Almanya’nın Ulm kentinde doğdu; ilk yıllarını Münih’te geçirdi. 1895’te İsviçre’ye taşındı, 1940’ta Amerikan vatandaşlığına kabul edildi ve hayatının son yıllarını New Jersey eyaletinin Princeton ilçesinde geçirdi.
Albert Einstein hangi kuramı geliştirdi?
Özel görelilik (1905) ve genel görelilik (1915) kuramlarını geliştirdi. 1905’te yayımladığı dört makalesiyle fotoelektrik etkiyi açıkladı, Brown hareketini yorumladı ve kütle-enerji eşitliğini gösterdi.
Albert Einstein Nobel Ödülü aldı mı?
Evet, 1921 yılında Nobel Fizik Ödülü’nü aldı. Ödül, teorik fiziğe yaptığı hizmetler ve özellikle fotoelektrik etki yasasını keşfetmesi nedeniyle verildi; görelilik kuramı ödül gerekçesinde yer almamıştır.
