Aziz Sancar kimdir? Aziz Sancar, 8 Eylül 1946’da Mardin’in Savur ilçesinde doğmuş Türk-Amerikalı doktor, akademisyen, biyokimyager ve moleküler biyologdur. Hücrelerin hasar gören DNA’larını nasıl onardığını haritalandıran araştırmaları nedeniyle 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü kazanmıştır. DNA onarımı alanındaki çalışmaları, kanser araştırmaları ve biyolojik saat konusundaki gelişmelere zemin hazırlamıştır.
Özet Bilgiler
- Doğum: 8 Eylül 1946, Savur, Mardin
- Meslek: Doktor, akademisyen, biyokimyager, moleküler biyolog
- Memleketi: Mardin, Savur
- Görev yeri: 1997’den beri ABD’de Kuzey Karolina Üniversitesi (Chapel Hill), biyokimya ve biyofizik bölümü
- Ödüller: 2015 Nobel Kimya Ödülü; 2005’te ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyeliği; 2001 Kuzey Carolina Seçkin Kimyager Ödülü
- Bilinen çalışmaları: DNA onarımı, maxicell tekniği, excinuclease (eksizyon nükleaz) enzimi terimi
Hayatı ve Eğitimi
Aziz Sancar, Mardin’in Savur ilçesinde orta gelirli çiftçi bir ailenin sekiz çocuğundan yedincisi olarak dünyaya geldi. İlk ve orta eğitimini Mardin’de tamamladı. Lise yıllarında futbolla ilgilendi; ancak son sınıfta futbolcu olmaktan vazgeçti ve yüksek öğrenimi için İstanbul’a gitti.
1963 yılında girdiği İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’nden 1969 yılında birincilikle mezun oldu. İki yıl Savur’da sağlık ocağında hekimlik yaptıktan sonra bir NATO-TÜBİTAK bursuyla ABD’ye gitti ve Johns Hopkins Üniversitesi’nde yaklaşık bir buçuk yıl araştırma yaptı. Uyum sorunları nedeniyle kısa süre Türkiye’ye döndü, ardından eğitimini tamamlamak üzere Dallas Teksas Üniversitesi’ne gitti. Orada üniversitenin moleküler biyoloji programına ve Claud Stanley Rupert’ın laboratuvarına katıldı.
Bu laboratuvarda danışmanıyla birlikte “fotoliyaz” adı verilen bir geni klonladı ve genetik mühendisliği yöntemleriyle bakterilerde çoğalttı. Söz konusu genin kodladığı enzim, ultraviyole ışığıyla zarar görmüş DNA’nın onarımını yapıyordu. Bu çalışma Sancar’a önce yüksek lisans, ardından 1977’de doktora derecesini kazandırdı. 1977-1982 yılları arasında Yale Üniversitesi’nin tıp fakültesinde çalıştı; bu dönemde fotoliyaz çalışmalarına ara verip nükleotit kesim onarımı araştırmalarına yöneldi ve DNA onarımı dalında doçentlik tezini tamamladı.
Kariyeri ve Bilime Katkıları
Aziz Sancar, 1997 yılından itibaren araştırmalarını ABD’nin Kuzey Carolina eyaletindeki Chapel Hill’de, Kuzey Carolina Üniversitesi biyokimya ve biyofizik bölümünde sürdürmektedir. DNA onarımıyla ilgili pek çok parçanın tanımlanmasında kullanılan biyokimyasal yaklaşımlardaki öncülüğüyle tanınır. Geliştirip adını koyduğu “maxicell tekniği” ile kendi buluşu olan “excinuclease” terimi, Oxford Üniversitesi’nin biyokimya ve moleküler biyoloji sözlüğüne girmiştir.
- 2015 Nobel Kimya Ödülü: Tomas Lindahl ve Paul L. Modrich ile birlikte, DNA onarımına ilişkin çalışmaları nedeniyle
- 2005: ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilerek bu akademiye seçilen ilk Amerikalı Türk bilim insanı olması
- 2001: Amerikan Kimya Cemiyeti tarafından verilen Kuzey Carolina Seçkin Kimyager Ödülü
- Yayınlar: 415 bilimsel makale ve 33 kitap
- Aziz & Gwen Sancar Vakfı: ABD’de okuyan Türk öğrencilere destek ve Türk-Amerikan ilişkileri amacıyla eşiyle birlikte kurduğu vakıf
Sancar, Nobel Ödülü’nü almasının ardından madalya ile sertifikasını Anıtkabir’e teslim etmiştir. Ödül, Anıtkabir’deki Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi’nde kendisine ayrılan özel alanda sergilenmektedir. Nobel Ödülü, ödülü veren kurumun tarihinde pek çok bilim insanı için bir dönüm noktası olmuştur; ödülün kurucusu Alfred Nobel‘in mirası bu geleneğin temelini oluşturur. Türkiye’de Sancar’ın adı, 2018’de proje okulu olarak açılan bir Anadolu lisesine ve Mardin’deki havalimanına verilmiştir. Onun bilim geleneği, İslam dünyasının çok yönlü bilgini Bîrûnî‘den bugüne uzanan uzun bir birikimin parçası olarak da değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aziz Sancar kimdir?
Aziz Sancar, 1946 Mardin doğumlu Türk-Amerikalı doktor, akademisyen ve moleküler biyologdur. DNA onarımı üzerine çalışmaları nedeniyle 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü kazanmıştır ve ABD’deki Kuzey Karolina Üniversitesi’nde görev yapmaktadır.
Aziz Sancar nereli?
Mardin’in Savur ilçesinde doğmuştur. İlk ve orta eğitimini Mardin’de tamamlamış, yüksek öğrenimi için İstanbul’a gitmiştir. Ağabeyinin ifadesine göre ailesi, Horasan’dan Mardin’e göç etmiş Oğuz Türklerinin Hasi kolundandır.
Aziz Sancar neyi bulmuştur?
Fotoliyaz adlı bir geni klonlayarak bu genin kodladığı, ultraviyole ışığıyla zarar görmüş DNA’yı onaran enzimi çoğaltmıştır. Ayrıca “maxicell tekniği”ni geliştirmiş ve “excinuclease” terimini bilim literatürüne kazandırmıştır.
Aziz Sancar neden önemlidir?
Hücrelerin hasar gören DNA’larını nasıl onardığını ve genetik bilgisini nasıl koruduğunu haritalandıran araştırmaları nedeniyle önemlidir. Bu çalışmaları 2015’te Nobel Kimya Ödülü ile taçlandırılmış, 2005’te ise ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilen ilk Amerikalı Türk bilim insanı olmuştur.
