Thomas Edison kimdir? 11 Şubat 1847’de Ohio’nun Milan kasabasında doğan Edison, Amerikalı mucit ve iş adamıdır. 20. yüzyıl yaşamını icatlarıyla büyük ölçüde etkilemiş; elektrik enerjisi üretimi, kitle iletişimi ve ses kaydı alanlarında cihazlar geliştirmiştir. Fonograf, film kamerası ve ampulün ilk versiyonları en tanınmış icatları arasındadır. ABD’de kendi adına kayıtlı 1.093 patentin yanı sıra başka ülkelerde de patentleri bulunur; bu yönüyle tarihin en verimli mucitlerinden biridir.
Özet Bilgiler
- Doğum: 11 Şubat 1847, Milan, Ohio (ABD)
- Ölüm: 18 Ekim 1931, West Orange, New Jersey (ABD)
- Meslek/Unvan: Mucit, iş adamı, girişimci
- Memleketi: ABD; çocukluğunu Ohio ve Michigan’da geçirdi, hayatının büyük bölümünü New Jersey’de yaşadı
- Bilinen icatları: Fonograf, film kamerası, elektrik ampulü, Edison etkisi (1883)
- Diğer: Dünyanın ilk endüstriyel araştırma laboratuvarını (Menlo Park, New Jersey) kurdu; iki kez evlendi ve altı çocuğu oldu
Hayatı ve Eğitimi
Thomas Alva Edison, Milan, Ohio’da yedi kardeşin en küçüğü olarak dünyaya geldi. Babası Samuel Edison, annesi ise Nancy Matthews Elliott’tu; ailenin Hollandalı kökenli olduğu düşünülmektedir. Yedi yaşındayken ailesiyle birlikte Michigan’daki Port Huron’a yerleşti ve ilköğrenimine burada başladı. Ancak okula başladıktan yaklaşık dört ay sonra, algılamasının yavaşlığı gerekçesiyle okuldan uzaklaştırıldı. Eğitiminin büyük bölümünü annesinin yönlendirmesiyle kendi çabasıyla tamamladı.
Edison, evlerinin kilerinde bir kimya laboratuvarı kurdu ve özellikle kimya deneylerine, Volta kaplarından elektrik akımı elde etmeye yönelik araştırmalara ilgi duydu. Bir süre sonra kendi başına bir telgraf aleti yaptı ve Mors alfabesini öğrendi. O günlerde geçirdiği ağır bir hastalık sonucu kulakları zor işitmeye başladı.
On iki yaşındayken bir trende dergi ve meyve satıyor, bir yandan da trenin yük vagonuna yerleştirdiği küçük baskı makinesiyle haftalık bir gazete basıyordu. Bir gün vagondaki kimyasal maddelerden birinin kırılıp yangına yol açması üzerine hem trendeki işini kaybetti hem de ömür boyu ağır işitmesine yol açacak biçimde yaralandı. Daha sonra telgrafçılık öğrenmeye karar verdi ve 1863-1868 yılları arasında ABD ile Kanada’da birkaç telgrafhanede çalıştı.
1868’de bir atölye kurdu; ancak yaptığı elektrikli kayıt aygıtının patentini satamayınca bir yıl sonra parasız ve borçlu olarak Boston’dan New York’a gitti. Burada icat ve girişimcilik hayatı hız kazandı. 1880’lerde Florida’daki Fort Myers’tan bir arsa satın aldı ve burada kışları kalmak için küçük bir ev inşa ettirdi; otomobil endüstrisinin öncüsü Henry Ford da bir süre sonra onun evinin birkaç yüz metre ötesine taşındı ve ikili ölene dek arkadaş kaldı.
İcatları ve Menlo Park Laboratuvarı
Edison’un en önemli katkılarından biri, New Jersey’deki Menlo Park’ta kurduğu dünyanın ilk endüstriyel araştırma laboratuvarıdır. Sürekli olarak teknolojik keşifler ve geliştirmeler yapmak amacıyla kurulan ilk kurum olan bu laboratuvarda Edison birçok icadını resmî olarak üretti ve çok sayıda çalışanı onun doğrudan yönetiminde görev aldı. İcat geliştirme sürecine düzenli bilim ve ekip çalışması ilkelerini uygulayan ilk mucitlerden biri oldu.
1879’da bir elektrik ampulü icat etti. Kömürleştirilmiş iplikten yapılan flamanlarla deneyler yaptıktan sonra karbonlaştırılmış kâğıttan bir flaman geliştirdi ve 1880’de evde güvenle kullanılabilecek ampuller üreterek tanesini 2,5 dolara satmaya başladı. Aynı dönemde İngiliz bilim insanı Joseph Wilson Swan da bir elektrik ampulü icat etmişti; Swan, ampulün içindeki havayı boşaltarak flamanın havasız ortamda yanıp tükenmemesini sağladı. İki mucit birlikte çalışmaya karar vererek Edison ve Swan Elektrikli Aydınlatma Şirketi’ni kurdu.
Edison, 1883’te hayatının en büyük icadı sayılan Edison etkisini gerçekleştirdi: Isıtılmış bir flamanın moleküler boşlukta elektron yaydığını buldu. Bu olay, sıcak katotlu elektron tüplerinin temelini oluşturdu. Ardından akkor lambanın üretimini geliştirmeyi başardı ve bu gelişme ampulün halk arasında yaygınlaşmasını sağladı.
Edison’un çalışmalarının bir kısmı, kendisinden çok önce yaşamış bilim insanlarının birikimine dayanıyordu; bilginin kayda geçirilip aktarılması geleneğinin erken temsilcilerinden biri matematik ve astronomi alanındaki çalışmalarıyla Harezmi‘dir. Edison’un haftalık gazete basarak başlayan yayıncılık deneyimi de basım teknolojisinin dönüştürücü gücünü gösterir; matbaanın Osmanlı topraklarında yaygınlaşmasında öncü rol oynayan İbrahim Müteferrika da bu gücün farklı bir coğrafyadaki temsilcisidir.
Nikola Tesla ile İlişkisi
Edison’un dönemdaşı Nikola Tesla ile ilişkisi, hem kısa süren bir birliktelik hem de uzun süren bir rekabet olarak kaynaklara geçmiştir. Edison, Tesla’nın alternatif akım (AC) alanındaki çalışmalarına sıcak bakmıyordu. Tesla’nın kendisine verilen görevi tamamlayıp ödülünü istemesi üzerine Edison, “Sayın Tesla, Amerikalıların espri anlayışını kavrayamamışsınız hâlâ” diyerek söz konusu ücreti ödemedi; bunun üzerine Tesla derhal istifa etti. İkili arasındaki rekabet, o dönemde elektrik dağıtım sisteminin doğru akım (DC) ya da alternatif akım (AC) üzerine kurulması tartışmasının merkezinde yer aldı.
Ölümü
Thomas Edison, 18 Ekim 1931’de saat 03.21’de New Jersey, West Orange, Llewellyn Park, Glenmont’taki evinde diyabete bağlı komplikasyonlar nedeniyle öldü ve evinin arkasına gömüldü. Ölümünün anısına yaşadığı kentte ışıklar bir dakika süreyle söndürüldü.
Sıkça Sorulan Sorular
Thomas Edison kimdir?
Edison, 1847’de ABD’nin Ohio eyaletinde doğan mucit ve iş adamıdır. Fonograf, film kamerası ve elektrik ampulü gibi icatlarıyla 20. yüzyıl yaşamını derinden etkiledi; ABD’de kendi adına kayıtlı 1.093 patenti bulunur.
Thomas Edison nereli?
Edison, Ohio’nun Milan kasabasında doğdu ve yedi yaşından itibaren Michigan’daki Port Huron’da büyüdü. İlk gençlik yıllarında ABD ve Kanada’da telgrafçı olarak çalıştı; hayatının büyük bölümünü New Jersey’de sürdürdü.
Thomas Edison ampulü icat etti mi?
Edison, 1879’da bir elektrik ampulü icat etti; kömürleştirilmiş iplikle denemeler yaptıktan sonra karbonlaştırılmış kâğıt flaman geliştirdi ve 1880’de ampulü 2,5 dolardan satmaya başladı. Ancak ampul üzerine çalışan tek isim değildi; Joseph Wilson Swan da 1878’de bir ampul icat etmişti ve iki mucit sonradan ortak bir şirket kurdu.
Thomas Edison neden önemlidir?
Edison, dünyanın ilk endüstriyel araştırma laboratuvarını kurarak icat sürecini bilimsel ve ekipli bir çalışma biçimine dönüştürdü. Elektrik enerjisinin günlük yaşamda yaygınlaşmasını sağlayan çalışmaları ve 1.093 patentiyle tarihin en verimli mucitlerinden biri kabul edilir.
