Peyami Safa kimdir? Peyami Safa, 2 Nisan 1899’da İstanbul’da doğan, 15 Haziran 1961’de yine İstanbul’da ölen Türk yazar ve gazetecidir. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu ve Yalnızız gibi psikolojik türdeki eserleriyle Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında ön plana çıktı. Server Bedi takma adıyla yazdığı romanlarla geniş bir okur kitlesine ulaşan Safa, uzun yıllar gazetecilik de yaptı.
Özet Bilgiler
- Doğum: 2 Nisan 1899, Fatih, İstanbul
- Ölüm: 15 Haziran 1961, Kadıköy, İstanbul
- Meslek/Unvan: Yazar, gazeteci, köşe yazarı, dergi yöneticisi
- Ailesi: Babası yazar İsmail Safa, annesi Server Bedia Hanım; ağabeyi İlhami Safa
- Takma adı: Server Bedi
- Bilinen eserleri: Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, Yalnızız, Fatih-Harbiye, Sözde Kızlar
Hayatı ve Eğitimi
Peyami Safa, 2 Nisan 1899 tarihinde Gedikpaşa’da doğdu. İsmini Servet-i Fünûn şairlerinden Tevfik Fikret koydu. Babası, Muallim Naci tarafından “anadan doğma şair” olarak anılan ve Trabzon kökenli bir aileye mensup olan İsmail Safa; annesi ise Server Bedia Hanım’dır. II. Abdülhamid’e muhalif isimlerden olan babası, Sivas’ta sürgünde iken ailesine maddi bir şey bırakamadan öldü. Bir buçuk yaşında babasını kaybeden Peyami Safa, ağabeyi İlhami Safa ile birlikte annesi tarafından zor şartlarda yetiştirildi.
İlköğrenimi sırasında sağ kolunda kemik veremi ortaya çıktı. Hastalığı yüzünden okula devam edemedi ve küçük yaşta doktorların, hastaların ve hasta bakıcıların arasında büyüdü; bu sürecin etkisini Dokuzuncu Hariciye Koğuşu adlı otobiyografik romanında işledi. 1910 yılında Fatih’teki Vefa İdadisi’nde lise eğitimine başladı. İlk edebî tartışmalarını ve ürünlerini bu yıllarda verdi; ilk hikâye denemesi “Piyano Muallimesi”ni, ilk roman denemesi Eski Dost‘u lise sıralarında yazdı. Yayımladığı Sakın Bu Kitabı Almayın adlı ilk hikâye kitabı kısa sürede tükendi.
Lise eğitimine hastalığı ve ailesinin geçim sıkıntıları yüzünden devam edemedi. Babasının yakın arkadaşlarından Abdullah Cevdet’in hediye ettiği Petit Larousse’u ezberleyerek Fransızcasını geliştirdi; edebî eserlerin yanında tıp, psikoloji ve felsefe kitaplarına ilgi duymaya başladı. I. Dünya Savaşı yıllarında annesine yardım edebilmek için Posta ve Telgraf Nezâreti’nde çalıştı, ardından Boğaziçi’ndeki Rehber-i İttihad Mektebine öğretmen olarak atandı (1917) ve bir süre Düyûn-ı Umûmiye İdaresi’nde görev yaptı (1918).
Mütareke döneminde ağabeyiyle birlikte Yirminci Asır adlı gazeteyi çıkardı ve burada “Asrın Hikâyeleri” başlığı altında yayımladığı hikâyelerle dikkatleri üzerine çekti. Alemdar gazetesinin düzenlediği hikâye yarışmasında derece alınca dönemin önde gelen yazarları tarafından yazmaya teşvik edildi. Gazetecilik mesleğini Tercüman-ı Hakikat, Tasvir-i Efkâr (1922), Son Telgraf, Son Saat ve Son Posta gibi yayınlarda sürdürdü.
Kariyeri ve Eserleri
Geçim sıkıntısı çektiği yıllarda ilk romanı Sözde Kızlar‘ı yayımladı. 1924’e gelindiğinde Mahşer, Bir Akşamdı, Süngülerin Gölgesinde ve İstanbul Hikâyeleri adlı eserleri çıktı. “Server Bedi” ve “Peyami Safa” imzalarıyla Cumhuriyet gazetesinde yazdı; gazeteyle ilişkisini fıkra yazarlığı ve edebiyat bölümü yöneticisi olarak sürdürdü (1928-1940). Doğu ile Batı’nın sentezini işlediği 1931 tarihli Fatih-Harbiye romanının ardından, ağabeyiyle birlikte kuruluşuna ön ayak olduğu Kültür Haftası dergisinde de bu konuyu ele aldı. Dergi yirmi bir sayı sürdü.
Server Bedi takma adıyla birçok roman kaleme aldı ve Cingöz Recai tiplemesini, Fransız yazar Maurice Leblanc’ın Arsen Lüpen karakterinden esinlenerek yarattı. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu ve Yalnızız psikolojik türdeki eserleri arasında sayılır. Fatih-Harbiye ve Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ortaöğretim öğrencilerine tavsiye edilen 100 temel eser listesinde yer aldı. Eserleri çeşitli dönemlerde sinemaya ve dizilere uyarlandı.
Yaşamı boyunca fikrî tutumunda belirgin değişimler yaşadı; pozitivist, materyalist, mistik, milliyetçi, muhafazakâr ve antikomünist yaklaşımlar sergiledi. Nâzım Hikmet ve Necip Fazıl Kısakürek ile ilişkileri zamanla kalem kavgalarına dönüştü. Dönemin diğer önemli romancıları arasında yer alan Reşat Nuri Güntekin ile birlikte anılır; öykücülükte kendi çizgisini kuran Sait Faik Abasıyanık‘ı ilk kitabıyla öven de Peyami Safa olmuştur.
Ölümü
Erzincan’da yedek subay öğretmen olarak görev yapan oğlu İsmail Merve’yi 27 Şubat 1961’de kaybeden Peyami Safa büyük bir sarsıntı geçirdi. 15 Haziran 1961’de Çiftehavuzlar’da bir arkadaşının evinde tansiyon yükselmesi sonrasında beyin kanaması geçirerek hayatını kaybetti. 17 Haziran 1961’de Şişli Camii’nde kılınan cenaze namazının ardından Edirnekapı Şehitliği’nde toprağa verildi.
Sıkça Sorulan Sorular
Peyami Safa kimdir?
Peyami Safa, 1899-1961 yılları arasında yaşamış Türk yazar ve gazetecidir. Psikolojik romanlarıyla Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında öne çıkmış, gazetecilik ve dergicilik yapmış, Server Bedi takma adıyla da çok sayıda roman yazmıştır.
Peyami Safa nereli?
2 Nisan 1899’da İstanbul’un Fatih ilçesinde, Gedikpaşa’da doğmuştur. Ömrünün büyük bölümünü İstanbul’da geçirmiş, eserlerinde mekân olarak hep İstanbul’u seçmiştir. 15 Haziran 1961’de Kadıköy’de ölmüştür.
Peyami Safa hangi eserleri yazdı?
En tanınmış eserleri Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, Yalnızız ve Fatih-Harbiye‘dir. Ayrıca Sözde Kızlar, Mahşer, Bir Akşamdı ve İstanbul Hikâyeleri gibi roman ve hikâyeleri; Server Bedi imzasıyla kaleme aldığı Cingöz Recai dizisi bulunur.
Peyami Safa neden önemlidir?
Psikolojik roman türünde verdiği eserlerle Türk edebiyatında kendine özgü bir yer edinmiştir. Fatih-Harbiye ve Dokuzuncu Hariciye Koğuşu Millî Eğitim Bakanlığı’nın 100 temel eser listesine girmiş, eserleri sinema ve diziye uyarlanmıştır.
