Reşat Nuri Güntekin kimdir? Reşat Nuri Güntekin (25 Kasım 1889, İstanbul – 7 Aralık 1956, Londra), Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının roman, öykü ve tiyatro alanlarında eser vermiş yazarı ve eğitimcisidir. Anadolu’yu ve toplumsal yaşamı yakından tanıyan gözlemci anlatımıyla, özellikle Çalıkuşu romanıyla geniş kitlelerce tanınmıştır. Yazarlığının yanı sıra Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde müfettişlik ve milletvekilliği gibi görevlerde bulunmuştur.
Özet Bilgiler
- Doğum: 25 Kasım 1889, Üsküdar, İstanbul
- Ölüm: 7 Aralık 1956, Londra
- Meslek: Yazar, öğretmen, maarif müfettişi, milletvekili
- Memleketi: İstanbul
- Bilinen eserleri: Çalıkuşu, Dudaktan Kalbe, Eski Ahbap, Hançer, Eski Rüya
- Görevleri: 1939-1946 arası Çanakkale milletvekilliği, 1947’de başmüfettişlik, 1950’de UNESCO Türkiye temsilciliği
Hayatı ve Eğitimi
Reşat Nuri Güntekin, 1889’da İstanbul’un Üsküdar ilçesinde dünyaya geldi. Babası askerî tabip Nuri Bey, annesi Kars valisi Yaver Paşa’nın kızı Lütfiye Hanım’dır. Reşide adlı kız kardeşi çok genç yaşta öldüğü için tek çocuk olarak büyüdü.
Babası askerî doktor olduğu için öğrenim hayatı boyunca birçok ili gezen Reşat Nuri, ilk öğrenimine Çanakkale’de başladı. Çocukluk yıllarında okuduğu Fatma Aliye Hanım’ın Udi adlı romanı hayatında iz bıraktı ve onu sanata heveslendiren eserler arasına girdi. Babasının Çanakkale’deki evlerinde zengin bir kütüphanenin bulunması, onu kitaplara yönelten ve yazı yazma kültürünü geliştiren bir ortam sağladı. İzmir’deki Saint Joseph Lisesi’nde bir süre öğrenim gördükten sonra İstanbul’daki Saint Joseph Lisesi’nde eğitimine devam etti. Yükseköğrenimini Darülfünun Edebiyat Şubesi’nde 1912’de tamamladı ve böylece öğrenim hayatını yirmi üç yaşında bitirdi.
1927 yılına kadar Bursa ve İstanbul’da çeşitli okullarda Fransızca ve Türkçe öğretmeni ile müdür olarak görev yaptı. Görev aldığı okullar arasında Bursa Sultanisi, Vefa Sultanisi, İstanbul Erkek Lisesi, Kabataş Erkek Lisesi, Galatasaray Lisesi ve Erenköy Kız Lisesi bulunur. 1927’de maarif müfettişi oldu ve bu görev sayesinde Anadolu’yu baştan sona dolaşarak ülkenin gerçeklerini yakından tanıma imkânı buldu. Yazarlığa başladığı yıllarda gazeteler ve dergiler, Servet-i Fünûn geleneğinden gelen Süleyman Nazif gibi kalemlerin yazılarına da yer veriyordu. 1939’da Çanakkale milletvekili olarak TBMM’ye girdi ve bu görevini 1946’ya kadar sürdürdü. İki dönem vekillikten sonra tekrar müfettişliğe döndü, 1947’de başmüfettiş oldu. 1941’de tek çocuğu olan kızı Ela dünyaya geldi. Yine 1947’de Cumhuriyet Halk Partisi’nin Ankara’da yayımlanan Ulus gazetesinin İstanbul kolu olan Memleket gazetesini çıkardı. 1950’de Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Türkiye temsilciliği ve öğrenci müfettişliği görevleriyle Paris’e gitti, Paris kültür ataşeliği yaptı. 1954’te yaşından dolayı bu görevden ayrılmak zorunda kaldı; emekliliğinden sonra bir süre İstanbul Şehir Tiyatrosu edebî heyeti üyeliğinde bulundu.
Kariyeri ve Eserleri
Öğretmenlik mesleğinin yanı sıra edebiyatla uğraşan Reşat Nuri, Halit Ziya’nın eserlerinden aldığı ilhamla hikâye yazmaya başladı; daha sonra tiyatro edebiyatını benimseyerek oyun yazarlığına yöneldi. Yazı hayatına I. Dünya Savaşı’nın sonlarında başladı. Başlangıçta uzun bir öykü olan “Eski Ahbap” 1917’de Diken dergisinde yayımlandı. 1918-1919 yıllarında Zaman gazetesinde “Temaşa Haftaları” adı altında tiyatro eleştirileri ve tanıtım yazıları yazdı. Hançer (1920) ve Eski Rüya (1922) gibi sahne eserleri kaleme aldı, tiyatro eleştirileri yayımladı.
Yazar, Çalıkuşu romanının 1922’de Vakit gazetesinde tefrika edilmesiyle geniş kitlelerce tanındı. 1923-1924 yılları arasında Mahmud Yesâri, Münif Fehim Özarman ve İbn-ür Refik Ahmed Nuri ile birlikte haftalık Osmanlıca mizah dergisi Kelebek’i çıkardı. Tristan Bernard’dan Hakiki Kahramanlık (1918) adıyla uyarladığı ilk piyesi “Hayreddin Rüşdü” takma adıyla yayımlandı. Émile Zola’nın Dreyfus davasını anlatan Gerçek (Vérité) romanını 1929 yılında “Hakikat” başlığıyla Türkçeye çevirdi. Türk Kıraati (1930) ve Fransızca-Türkçe Resimli Büyük Dil Kılavuzu (1935) yayımladığı diğer eserler arasındadır.
Mirası ve Etkisi
Reşat Nuri Güntekin, Millî Edebiyat akımıyla başlayan ve halkın gerçeklerine yönelen edebî anlayışın Anadolu’ya ulaşan ilk başarılı temsilcisi sayılır. Gözlemci ve gerçekçi kalemi, sevecen yaklaşımıyla eğildiği sorunları yansıtmada etkili olmuştur. Bireysel olanla toplumsal olanı aynı potada eritebildiği yapıtları bu özelliğiyle öne çıkar. Hikâyelerinde genellikle aşk, aile, çocuk ve ahlak gibi konularla birlikte bunlara bağlı gelişen bireysel ve toplumsal meseleler işlenmiştir; eğitimci karakterler onun ideal tipleri olarak belirir. Onun öykü ve romanlarındaki bu insan odaklı bakış, kendisinden sonra gündelik insanı ve sıradan hayatı merkeze alan Sait Faik Abasıyanık gibi yazarların çizgisini de hazırlamıştır. Eserlerinde geleneğin karşısında yeniyi sunma ve Cumhuriyet ideolojisini yayma çabası görülür.
Yazarın hatırası yaşatılmaya devam etmektedir: Levent’te oturduğu sokağa “Çalıkuşu” ismi verilmiş, Kadıköy’de ve İzmir’de bir ilköğretim okulu ile Fatih’te bir tiyatro sahnesi Reşat Nuri Güntekin adını almıştır. Çalıkuşu ve Dudaktan Kalbe romanlarını yazdığı İzmir’deki evi Reşat Nuri Güntekin Evi adıyla kütüphaneye çevrilmiş, evin bulunduğu mahalleye de Çalıkuşu adı verilmiştir. Büyükada’da yaşadığı üç katlı evin dış cephesi de Reşat Nuri Güntekin Evi olarak korunmaktadır.
Ölümü
Reşat Nuri Güntekin’e akciğer kanseri teşhisi konulduktan sonra tedavisi için Londra’ya gitti ve orada, 7 Aralık 1956’da hastalığına yenik düşerek öldü. 13 Aralık 1956 günü Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.
Sıkça Sorulan Sorular
Reşat Nuri Güntekin kimdir?
1889 İstanbul doğumlu Türk yazar ve eğitimcidir. Roman, öykü ve tiyatro türlerinde eser vermiş; Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde müfettişlik ve Çanakkale milletvekilliği yapmıştır.
Reşat Nuri Güntekin nereli?
İstanbul’un Üsküdar ilçesinde doğmuştur. Babasının askerî doktor olması nedeniyle öğrenim hayatı Çanakkale ve İzmir gibi farklı illerde geçmiş, yükseköğrenimini İstanbul’da tamamlamıştır.
Reşat Nuri Güntekin hangi eserleri yazdı?
Çalıkuşu ve Dudaktan Kalbe en bilinen romanlarıdır. Öykü alanında “Eski Ahbap” ile başlayan yazı hayatında Hançer ve Eski Rüya gibi sahne eserleri kaleme almış, Zola’nın Gerçek romanını “Hakikat” adıyla Türkçeye çevirmiştir.
Reşat Nuri Güntekin neden önemlidir?
Halkın gerçeklerine yönelen edebî anlayışı Anadolu’ya taşıyan ilk başarılı temsilcilerden biri olması bakımından önemlidir. Müfettişlik yıllarında ülkeyi dolaşarak edindiği gözlemleri, eğitim ve toplumsal yaşam konularını işleyen yapıtlarına yansıtmıştır.
