Kâzım Karabekir kimdir? Musa Kâzım Karabekir, 23 Temmuz 1882’de İstanbul’da doğmuş Türk asker ve siyasetçidir. “Alçıtepe Kahramanı” namıyla tanınan Karabekir, Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlatan komutanlar arasında yer almış ve Doğu Cephesi’ndeki başarılarıyla Kırmızı-Yeşil şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edilmiştir. Cumhuriyet döneminde Türkiye’nin ilk muhalefet partisinin kurucuları arasında yer alıp genel başkanlığını üstlenmiştir.
Özet Bilgiler
- Adı: Musa Kâzım Karabekir
- Doğum: 23 Temmuz 1882, İstanbul
- Ölüm: 26 Ocak 1948, Ankara
- Meslek: Asker ve siyasetçi
- Namı: “Alçıtepe Kahramanı”
- Önemli başarıları: Doğu Cephesi’nde Sarıkamış, Kars, Ardahan, Artvin ve Batum’un kurtarılması; Erzurum Kongresi’nin toplanmasına verdiği destek
- Madalyası: Kırmızı-Yeşil şeritli İstiklâl Madalyası
Hayatı ve Eğitimi
Jandarma Alaybeyi Mehmet Paşa’nın oğlu olarak 23 Temmuz 1882 tarihinde İstanbul’da doğdu. İlkokula İstanbul Zeyrek’te başladı; babasının Mekke’ye tayin olmasıyla eğitimine burada devam etti. Babasının ölümü üzerine ailesiyle birlikte İstanbul’a döndü ve 1894 yılında Fatih Askeri Rüştiyesine girdi. 1897’de Kuleli Askeri İdadisine başladı ve bu okulu 1899’da bitirdi. 1902’de Harbiye Mektebi’nden, 1905’te ise Mekteb-i Erkân-ı Harbiye’den mezun oldu. Afşar Türklerinden olup soyu Karamanoğulları’na dayanmaktadır.
1907 yılında Enver Paşa ile birlikte İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Manastır şubesini kurdu. 1909’da 31 Mart Olayı’nı bastırmak için kurulan Hareket Ordusu’na katıldı, 1912’de I. Balkan Savaşı’nda yer aldı. I. Dünya Savaşı öncesinde görevli olarak Paris’te bulunuyordu; Avrupa’nın genel bir savaşa sürüklendiğini görerek 14 Temmuz 1914’te İstanbul’a döndü ve 3 Ağustos 1914’te Genelkurmay II. (İstihbarat) Şube Müdürü olarak görevlendirildi. 29 Kasım 1914’te “Üç Yıl Hazerî Kıdem Zammı” aldı ve 9 Aralık 1914’te yarbay rütbesine terfi etti.
Çanakkale Cephesi ve “Alçıtepe Kahramanı” Namı
6 Mart 1915’te İstanbul’a gelerek 5. Kolordu’ya bağlı, Kartal’da bulunan 14. Tümen Komutanlığına atandı. Bu görevdeyken Marmara Denizi ve Karadeniz kıyılarının tahkimatıyla uğraştı; 14. Tümen’in Gelibolu’ya gönderilmesiyle Seddülbâhir ve Kerevizdere’deki 12-13 Temmuz 1915 muharebelerinde bulundu. Fransızlar Haziran’dan itibaren bölgede taarruzlar düzenleyerek Türk ordusunun dikkatini güneye çekmeyi amaçlıyordu. 12 Temmuz sabahı başlayan taarruzlar ağır kayıplara rağmen püskürtüldü.
Karabekir, 14. Tümen Komutanı olarak 6-13 Ağustos 1915 Muharebeleri’nde de görev aldı. İtilaf kuvvetleri, Arıburnu ve Anafartalar bölgesine yapacağı taarruza karşılık güney cephesinden Türk kuvveti kaydırılmasını engellemek amacıyla 6-7 Ağustos tarihlerinde Kirte istikametinde taarruz etti; ancak her iki taarruz da zayiat verilerek püskürtüldü. Böylece İtilaf kuvvetleri, çıkarmanın ilk günü almayı planladığı Alçıtepe’yi ele geçiremedi ve sayıca üstün olmasına karşın yalnızca 5 km ilerleyebildi. Bu muharebelerde düşmana karşı 3,5 ay başarıyla savaşan Karabekir, askerî kişiliğiyle takdir toplayarak Muharebe Gümüş Liyakat Madalyası ile taltif edildi ve miralay rütbesine terfi ettirildi. Almanya’dan İkinci Rütbeden Kron Dö Braş Kılıçlı Nişanını, Osmanlı’dan ise Gelibolu Şeref Nişanı’nı ve Muharebe Madalyası’nı aldı.
Çanakkale’deki taarruz savaşlarının siper muharebelerine dönüşmesi üzerine Gelibolu’dan alınarak 26 Ekim 1915’te İstanbul’daki 1. Ordu Kurmay Başkanlığına atandı; ardından 6. Ordu Kurmay Başkanı olarak Irak Cephesine gönderildi. Gelibolu’daki başarıları nedeniyle 14 Aralık 1916’da mirliva rütbesine terfi ederek “Paşa” oldu ve Almanya’dan ikinci kez Alman Demir Haç Nişanı aldı. 24 Nisan 1916’da Kût’ül-Amâre’yi kuşatmakta olan 18. Kolordu Komutanı olarak görevlendirildi; bu cephedeki başarılarından dolayı 8 Şubat 1917’de Altın Muharebe Liyakat Madalyası ile taltif edildi. Kafkasya Cephesi’nde 2. Kolordu Komutanı olarak Van Gölü’nün güney mıntıkasını, Bitlis, Muş ve Murat Çayı’na kadar uzanan geniş bir araziyi savundu; 23 Eylül 1917’de Kılıçlı İkinci Mecidi Nişanı ile ödüllendirildi. 2 Mart 1919’da Erzurum’daki 15. Kolordu Komutanlığına atandı.
Kurtuluş Savaşı ve Doğu Cephesi
Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlatan komutanlar arasında Anadolu’ya ilk geçen komutan olan Karabekir, 19 Nisan 1919’da Trabzon’a geldi. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak Millî Mücadele’yi başlatan 9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa’nın görevinden istifa etmesi üzerine, İstanbul’dan kendisine gönderilen ve Mustafa Kemal Paşa’yı tutuklamasını emreden telgrafa rağmen “Ben ve kolordum emrinizdedir Paşam!” diyerek Mustafa Kemal Paşa’nın emrine girdi. Millî Mücadele’ye yalnızca komutanlar değil, cephede görev alan isimler de damgasını vurdu; örneğin Nezahat Onbaşı, henüz çocuk yaşta babasıyla birlikte cephede yer almış bir savaş kahramanıdır. Ardından Erzurum Kongresi’nin düzenlenebilmesi için büyük gayret gösterdi ve kongrenin askerî güvenliğini sağladı. Erzurum Kongresi sürerken bölgedeki askerî ve mülki makamlara Mustafa Kemal Paşa ve Refet Bele‘nin yakalanıp İstanbul’a gönderilmeleri emri iletilmiş, Karabekir bu kişilerin tutumlarında kanunlara aykırı bir hal görülmediğini bildiren bir telgrafla yanıt vererek emri yerine getirmedi.
93 Harbi sırasında Rus Çarlığına kaybedilen Sarıkamış, Kars, Ardahan, Artvin ve Batum’u Eylül 1920 tarihinde kurtararak Türkiye’nin doğu sınırlarında Misak-ı Millî’yi gerçekleştiren Karabekir, 31 Ekim 1920’de TBMM tarafından ferik rütbesine terfi ettirildi. Doğu Cephesi’nde gösterdiği başarılardan dolayı TBMM tarafından Kırmızı-Yeşil şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edildi. Mustafa Kemal Paşa, Nutuk’ta Karabekir ve adamlarının Kurtuluş Savaşı’nda canları pahasına savaşarak galip geldiğini belirterek bu başarıyı bütün Türk milletinin galibiyeti olarak nitelendirmiştir.
Siyasi Hayatı
Karabekir, cumhuriyetin ilanından sonra ordudaki görevinden ayrılarak siyasete yöneldi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalif partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurucuları arasında yer alıp partinin genel başkanı oldu.
Ölümü
26 Ocak 1948 tarihinde Ankara’da vefat etti.
Sıkça Sorulan Sorular
Kâzım Karabekir kimdir?
Musa Kâzım Karabekir, 1882’de İstanbul’da doğmuş Türk asker ve siyasetçidir. “Alçıtepe Kahramanı” namıyla tanınır; Kurtuluş Savaşı’nın Doğu Cephesi’ni yönetmiş ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın genel başkanlığını yapmıştır.
Kâzım Karabekir nereli?
23 Temmuz 1882 tarihinde İstanbul’da, Jandarma Alaybeyi Mehmet Paşa’nın oğlu olarak doğmuştur. Afşar Türklerinden olup soyu Karamanoğulları’na dayanmaktadır.
Kâzım Karabekir’in Kurtuluş Savaşı’ndaki rolü neydi?
Anadolu’ya geçen ilk komutanlardan biri olarak Erzurum’daki 15. Kolordu’nun başında Mustafa Kemal Paşa’nın emrine girmiş, Erzurum Kongresi’nin güvenliğini sağlamıştır. Doğu Cephesi’nde Sarıkamış, Kars, Ardahan, Artvin ve Batum’u kurtarmıştır.
Kâzım Karabekir neden “Alçıtepe Kahramanı” olarak anılır?
Çanakkale’de 14. Tümen Komutanı olarak Kerevizdere ve Kirte muharebelerinde görev almış ve İtilaf kuvvetlerinin Alçıtepe’yi ele geçirmesini engellemiştir. Bu başarıları nedeniyle bu namla anılır.
