Hasan Tahsin, gerçek adı Osman Nevres olan gazeteci ve yazardır. 1888’de Selanik’te doğmuş, 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunan kuvvetlerince işgali sırasında Kordonboyu’nda işgal askerlerine ateş açarak Türk direnişinin sembol isimlerinden biri hâline gelmiştir. İzmir’de yayımladığı Hukuk-u Beşer gazetesinin başyazarı olan Hasan Tahsin, işgal öncesinde kaleme aldığı yazıları ve Maşatlık Meydanı’ndaki konuşmasıyla halkı direnişe çağırmıştır.
Özet Bilgiler
- Doğum: 1888, Selanik
- Ölüm: 15 Mayıs 1919, İzmir (31 yaşında)
- Gerçek adı: Osman Nevres (Hasan Tahsin Recep olarak da bilinir)
- Meslek: Gazeteci, yazar
- Memleketi: Selanik (ailesi dönmedir, babasının adı Recep’tir)
- Eğitimi: Selanik Şemsi Efendi Okulu, Selanik Feyziye Mektebi, Paris Sorbonne Üniversitesi
- Gazetesi: Hukuk-u Beşer (İnsan Hakları), İzmir
- Bilindiği konu: İzmir’in işgali sırasında işgal askerlerine ilk kurşunu sıkan kişi olması
Hayatı ve Eğitimi
Babasının adı Recep’tir ve ailesi dönmedir. Eğitimine Selanik’te bulunan ve Mustafa Kemal Atatürk’ün de eğitim aldığı Şemsi Efendi Okulu’nda başlamış, bu okulun ardından Selanik Feyziye Mektebi’ni bitirmiştir. Bu okulu takiben İttihat ve Terakki tarafından burslu olarak Paris Sorbonne Üniversitesi’ne gönderilmiş ve burada siyasal bilimler öğrenimi görmüştür. Paris’te Monj Sokağı 51 numaralı apartmanın bir dairesinde, sonradan emekli olan Tümgeneral Doktor Mazlum Boysan ile birlikte kalmıştır.
Öğrenim gördüğü yıllarda Trablusgarp’ı işgal eden İtalya’yı protesto etmek amacıyla Mısırlı öğrenci lideri Şeyh Dayef ile birlikte mitingler düzenlemiştir. Paris’teki döneminde İttihat ve Terakki Fırkası’nda ve Teşkilat-ı Mahsusa’da görev almıştır. İstanbul’a döndükten sonra, Osmanlı Devleti aleyhine Balkanları karıştıran ve İngiliz istihbarat teşkilatı adına çalışan Buxton kardeşlerin bu faaliyetlerini önlemekle görevlendirilmiştir.
Buxton kardeşlere Bükreş’te bir tünelde suikast düzenleyen Hasan Tahsin, 10 yıla mahkûm edilmiştir. 1916 yılında Almanya’nın Balkanlara girmesi nedeniyle Romanya’dan salıverilmiş ve İstanbul’a dönmüştür. Yurda döndükten sonra verem tedavisi için İsviçre’ye gitmek zorunda kalınca tanınmamak amacıyla pasaportuna Hasan Tahsin adını yazdırmış ve sonrasında hep bu adı kullanmıştır. Vikipedi’deki Hasan Tahsin maddesine göre bu ad, “Silah” gazetesini çıkartan ve bu nedenle “Silahçı Hasan Tahsin” olarak bilinen eski bir bahriye yüzbaşısının adıdır; ayrıca Hasan Tahsin’in Teşkilat-ı Mahsusa’nın silahşoru olarak bilindiği de belirtilmektedir.
Aydoğan Yavaşlı’nın Ben Hasan Tahsin (İzmirli Çocuk) adlı kitabında bu süreç şöyle aktarılmaktadır: 1914 yılı başlarında Osman Nevres İstanbul’a döner, Hacı Adil Bey tarafından Şişli’de bir apartman dairesine çağrılır; görüşmede Eşref Bey Teşkilat-ı Mahsusa’nın reisi olarak tanıştırılır. Kitaba göre Osman Nevres, Hasan Tahsin adını Teşkilat-ı Mahsusa’ya girmesiyle alır ve Bükreş’e gönderilerek Balkan ülkelerini Osmanlı Devleti’ne karşı kışkırtan kişileri zararsız hâle getirmekle görevlendirilir.
Gazeteciliği ve Hukuk-u Beşer
1918’de İzmir’e yerleşerek “Hatıra” isimli bir şirket kurmuş ve Osmanlı Sulh ve Selamet Cemiyeti’nin sözcülüğünü yapan Hukuk-u Beşer (İnsan Hakları) gazetesini yayımlamaya başlamıştır. Gazetedeki yazılarında “Vatanperver Hasan Tahsin” lakabını kullanmıştır. Vikipedi’deki maddede, yazdığı yazılarla Türkiye’de kadın haklarının savunuculuğunu yapan “ilk erkek” olduğu belirtilmektedir. Ayrıca İzmir’e geldiği yıl Sudiye Hanım ile gizlice evlenmiş, bu evlilikten Mehmet Kemal adlı bir oğlu olmuştur.
İzmir’i Yunanlara teslim etmek istemeyenler tarafından Redd-i İlhak Heyeti Milliyesi adlı bir dernek kurulmuştur. 14 Mayıs’ı 15 Mayıs’a bağlayan gece binlerce İzmirli, eski Musevi mezarlığının bulunduğu Maşatlık Meydanı’nda toplanmıştır. O günlerde İngiliz, Fransız, Amerikalı, İtalyan ve Yunan zırhlıları İzmir Körfezi’nde bulunuyordu. Kalabalığa dönemin Belediye Başkanı Hacı Hasan Paşa ile Hukuk-u Beşer gazetesinin başyazarı Hasan Tahsin hitap etmiş ve halkı direnmeye çağırmıştır.
Ölümü
Hasan Tahsin konuşmasında Paris Barış Konferansı kararlarını sert bir dille eleştirmiş, gazetesinde yazdığı gibi “Burayı Yunan’a vermeyeceğiz. Vermek isteyen kuvvetle paylaşacak kozumuz var” demiştir. 15 Mayıs 1919 sabahı saat yedi buçuk sıralarında koyu renkli takım elbisesiyle Konak Meydanı Kordonboyu’nda bekliyordu. Önce Patris ve Atronitos adlı Yunan gemileri Pasaport’a yanaşmış, bir grup Yunan Efzon Alayı askeri saat 08:55 sıralarında karaya çıkmıştır. Themistokles gemisi ise 5. Piyade Alayı’nı Punta iskelesine çıkarmıştır.
Yürüyüş kolunun baş tarafı kışla hizasını geçip yola saptıktan sonra Hasan Tahsin kalabalığın arasından sıyrılarak öne geçmiştir. Yanındaki revolver ile işgal askerlerine ilk ateşi açmıştır. Kaynaklarda ilk anda Vasilios Dalaris ve Yorgios Papakostas adlı iki Efzon askerinin öldüğü belirtilmekte, bazı anlatımlarda ise yalnızca alayın bayraktarını vurduğu ifade edilmektedir; ikinci görüş daha fazla kabul görmektedir. Tabancasındaki tüm fişekleri boşaltan Hasan Tahsin, Yunan Alayı tarafından açılan ateş ve ardından süngüleme sonucunda Kordonboyu’nda kalabalığın önünde henüz 31 yaşında hayatını kaybetmiştir. Naaşı İzmir Saat Kulesi’nin altında bulunmuştur.
Kurtuluş Savaşı yıllarında cephelerde yer alan isimler arasında Kara Fatma da bulunmaktadır. Hasan Tahsin’in sıktığı ilk kurşunun ardından Aydın ve Balıkesir’de işgale karşı direniş baş göstermiş, Anadolu’nun doğusunda ise Kazım Karabekir komutasındaki birlikler Ermeni ve Yunan ilerleyişine karşı mücadele etmiştir. Çerkez Ethem’in Yunan işgaline karşı efeleri toparladığı gün Demirci Mehmet Efe’nin “Bir genç düşmana ilk kurşunu sıkmış, bundan sonrası bize düşer!” dediği aktarılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hasan Tahsin kimdir?
Hasan Tahsin, gerçek adı Osman Nevres olan gazeteci ve yazardır. 1888’de Selanik’te doğmuş, İzmir’de Hukuk-u Beşer gazetesini çıkarmış ve 15 Mayıs 1919’da İzmir’in işgali sırasında işgal askerlerine ilk kurşunu sıkmıştır. Bu olay Türk direnişinin sembollerinden biri kabul edilir.
Hasan Tahsin’in gerçek adı nedir?
Gerçek adı Osman Nevres’tir; kaynaklarda Hasan Tahsin Recep adıyla da geçmektedir. Verem tedavisi için İsviçre’ye giderken tanınmamak amacıyla pasaportuna Hasan Tahsin adını yazdırmış ve sonrasında bu adı kullanmıştır.
Hasan Tahsin nereli?
1888’de Selanik’te doğmuştur ve ailesi dönmedir. İlköğretimine Selanik’teki Şemsi Efendi Okulu’nda başlamış, Selanik Feyziye Mektebi’ni bitirdikten sonra İttihat ve Terakki bursuyla Paris Sorbonne Üniversitesi’nde siyasal bilimler okumuştur.
Hasan Tahsin neden önemlidir?
İzmir’in 15 Mayıs 1919’da işgali sırasında Kordonboyu’nda işgal askerlerine ilk kurşunu sıkarak Kurtuluş mücadelesinde sembol bir isim hâline gelmiştir. Aynı zamanda gazeteci kimliğiyle halkı direnişe çağıran yazılar kaleme almış, kadın hakları konusunda da yazılar yazmıştır.
