Yezîd bin Muâviye bin Ebû Süfyân ya da bilinen adıyla I. Yezîd, Emevî Devleti’nin ikinci halifesidir ve Nisan 680 ile Kasım 683 arasında hüküm sürmüştür. Babası I. Muâviye tarafından halife ilan edilmesi, İslam tarihinde halifeliğin ilk kez kalıtsal yolla devredilmesi anlamına gelir. Yezîd’in dönemi, Hz. Muhammed’in torunu Hüseyin bin Ali’nin ölümü ve İkinci Fitne olarak bilinen iç karışıklığın başlamasıyla hatırlanır.
Özet Bilgiler
- Doğum: Yaklaşık 646, Şam
- Ölüm: 11 Kasım 683
- Halifeliği: Nisan 680 – Kasım 683 (Emevîlerin ikinci halifesi)
- Tam adı: Yezîd bin Muâviye bin Ebû Süfyân
- Babası: Emevî Devleti’nin kurucusu ve ilk halifesi I. Muâviye
- Annesi: Beni Kelb kabilesinden, kültürlü bir kadın olan Meysûn
- Askeri görevi: Bizans’a yapılan seferlere katıldı; 669’daki birinci Emevî İstanbul kuşatmasında komutan olarak bulundu
- Döneminin olayları: Kerbelâ Olayı (10 Ekim 680), Harre Savaşı (Ağustos 683) ve Mekke kuşatması
Halifelikten Önceki Hayatı
Yezîd, Emevî Hanedanı’nın kurucusu ve birinci Emevî halifesi olan Muâviye bin Ebu Süfyan’ın oğlu olarak Şam’da dünyaya gelmiştir. Annesi, Beni Kelb kabilesine mensup kültürlü bir kadın olan Meysûn’dur. Vikipedi’deki maddeye göre Muâviye, Meysûn ile anlaşamadığı için Meysûn küçük yaştaki oğlunu da yanına alarak kabilesinin yanına dönmüş, Yezîd çocukluğunu annesiyle geçirmiştir.
Çocukluğunda annesinden şiir ve edebiyat zevki alan Yezîd, gençlik çağına geldiğinde babasının yanına dönmüş ve iyi bir eğitim görmüştür. Vikipedi’deki maddede, Emevîlerin saray şairi el-Ahtal ile Yezîd arasında yakın bir ilişki kurulduğu, ikisinin de gençliklerinde içki ve eğlenceye düşkün, edebiyata ilgili kimseler olduğu aktarılmaktadır. Yezîd aynı zamanda Bizans’a karşı düzenlenen seferlere katılmış ve 669 yılındaki birinci Emevî İstanbul kuşatmasında komutan olarak görev almıştır.
Halifeliği ve Kerbelâ Olayı
Yezîd’in 676 yılında babası tarafından veliaht ilan edilmesine, aralarında Hüseyin bin Ali ve Abdullah bin Zübeyr’in de bulunduğu Hicazlı birçok Müslüman önder karşı çıkmıştır. Vikipedi’deki maddeye göre karşı çıkışın en önemli sebepleri, hilafetin verasete dönüşmesi endişesi ve Arap siyasi gelenekleridir: o dönemin geleneklerine göre liderler genellikle yaşlı, tecrübeli ve nüfuzlu kişilerden seçilirdi ve maddede Yezîd’in bu vasıflara sahip olmadığı belirtilir. Muâviye, ölümünden hemen önce 679 yılında oğlunu halife ilan etmiş ve kendisine biat edilmesini istemiştir.
Bu süreçte Hüseyin bin Ali ve Abdullah bin Zübeyr, Yezîd’in halifeliğini tanımayı reddederek Mekke’ye çekilmiştir. Hüseyin, Yezîd’e karşı bir isyan başlatmak amacıyla Irak’ın Kufe kentine yönelmiş; ancak Kerbelâ Olayı’nda küçük bir destekçi grubuyla birlikte Yezîd’in kuvvetleri tarafından öldürülmüştür. Vikipedi’deki Kerbelâ Olayı maddesine göre olay, 10 Ekim 680 tarihinde (Hicri 61, 10 Muharrem) bugünkü Güney Irak’ta bulunan Kerbelâ’da gerçekleşmiştir.
Kerbelâ’da yaşananlar, Yezîd’in halifeliği döneminde en çok tartışılan olay olarak öne çıkar. Vikipedi’deki maddede, Kerbelâ Olayı’nın Hicaz’da büyük bir öfkeye yol açtığı ve İbn Zübeyr’in yeni bir halife seçilmek üzere bir danışma meclisi toplanmasını önerdiği belirtilir. Emevîler’e karşı başka şikâyetleri de bulunan Medine halkı da İbn Zübeyr’e destek vermiştir. Diplomasiyle Hicaz halkının desteğini kazanamayan Yezîd, isyanı bastırmak için bir ordu göndermiştir. Bu olaylar zincirinde öldürülen Hüseyin bin Ali’nin dedesi, Hz. Muhammed’in babası olan Hz. Abdullah‘tır.
Ölümü ve Sonrası
Emevî ordusu, 683 yılının Ağustos ayında gerçekleşen Harre Savaşı’nda Medine halkını yenmiş ve şehri yağmalamıştır. Ardından Mekke kuşatılmış; ancak Yezîd’in ölümü üzerine ordu geri çekilmiştir. Vikipedi’deki maddeye göre Yezîd, 11 Kasım 683 tarihinde ölmüştür.
Yezîd’in ölümüyle halifelik yaklaşık on yıl süren bir iç savaşa sürüklenmiş ve bu dönem, I. Mervân’ın iktidara gelmesiyle sona ermiştir. Halifeliğin Yezîd şahsında saltanata dönüşmesi, İslam tarihinde yönetim biçimi tartışmalarının merkezinde yer alan bir konu olmuştur. Yönetim, adalet ve zulüm gibi kavramlar İslam dünyasında peygamber kıssaları üzerinden de tartışılagelmiş; bu anlatımlarda, kıssası Tanah ve Kur’an’da geniş yer tutan ve kendisine Tevrat’ın indirildiğine inanılan Hz. Musa en sık anılan isimlerden biri olmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
Yezid kimdir?
Yezîd bin Muâviye bin Ebû Süfyân, Emevî Devleti’nin ikinci halifesidir ve yaklaşık 646 yılında Şam’da doğmuştur. Nisan 680’den 11 Kasım 683’teki ölümüne kadar halifelik yapmıştır. Babası I. Muâviye’nin onu halife ilan etmesi, halifeliğin ilk kez kalıtsal yolla devredilmesi anlamına gelir.
Yezid neden önemlidir?
Halifeliğin seçim yerine kalıtsal yolla devredilmesi sürecinde belirleyici bir isim olmuştur. Vikipedi’deki maddeye göre dönemi, Hz. Muhammed’in torunu Hüseyin bin Ali’nin ölümü ve İkinci Fitne olarak bilinen iç karışıklığın başlamasıyla hatırlanır.
Kerbelâ Olayı nedir?
10 Ekim 680 tarihinde, Hicri 61 yılının 10 Muharrem günü, bugünkü Güney Irak’ta bulunan Kerbelâ’da gerçekleşen olaydır. Hüseyin bin Ali, yaklaşık 70 kişilik bir kafileyle Kufe’ye doğru ilerlerken Emevî kuvvetleri tarafından durdurulmuş ve küçük bir destekçi grubuyla birlikte öldürülmüştür.
Yezid nasıl ve ne zaman öldü?
Vikipedi’deki I. Yezîd maddesine göre 11 Kasım 683 tarihinde ölmüştür. Ölümünden kısa süre önce Mekke kuşatması sürüyordu ve haberin ardından Emevî ordusu geri çekilmiştir. Ölümünün ardından halifelik yaklaşık on yıl süren bir iç savaşa sürüklenmiştir.
