I. Süleyman ya da Osmanlı tebaasının verdiği adla Kanuni Sultan Süleyman (6 Kasım 1494, Trabzon – 7 Eylül 1566, Zigetvar), 1520’den 1566’daki ölümüne kadar yaklaşık 46 yıl tahtta kalan Osmanlı İmparatorluğu’nun 10. padişahı ve 89. İslam halifesidir. Batı’da “Muhteşem Süleyman”, Doğu’da ise adaletli yönetimine atfen “Kanûnî” olarak bilinir. En uzun süre hüküm süren ve en uzun süre sefer yapan Osmanlı padişahıdır; divan edebiyatındaki mahlası Muhibbî’dir.
Özet Bilgiler
- Doğum: 6 Kasım 1494, Trabzon
- Ölüm: 7 Eylül 1566, Zigetvar
- Unvan: Osmanlı İmparatorluğu’nun 10. padişahı ve 89. İslam halifesi; Batı’da Muhteşem Süleyman, divan edebiyatında Muhibbî
- Saltanatı: 1520-1566 (yaklaşık 46 yıl); toplam 13 sefer
- Babası: I. Selim, ardılı: II. Selim, eşi: Hürrem Sultan
- Bilinen başarıları: Belgrad (1521), Rodos (1522) ve Mohaç (1526) fetihleri, Bağdat’ın alınması ve Süleymaniye Külliyesi
Hayatı ve Eğitimi
Şehzadeliği döneminde Süleyman sırasıyla Şarkî Karahisar, Bolu ve Kefe’de sancakbeyi olarak görev yaptı. Babası I. Selim’in padişah olmasıyla birlikte 1513 yılında Saruhan Sancakbeyliği’ne atandı. Burada, daha sonra başdanışmanı olacak olan Pargalı İbrahim ile yakın bir arkadaşlık kurdu. Babasının ölümü üzerine 30 Eylül 1520’de tahtın tek varisi olarak padişah oldu.
Saltanatına Orta Avrupa ve Akdeniz’deki Hristiyan güçlere karşı seferler düzenleyerek başladı; 1521’de Belgrad’ı, ardından 1522’de Rodos Adası’nı fethetti. Ağustos 1526’da Mohaç Muharebesi’nde Macaristan’ın askerî gücünü kırdı ve ülkenin büyük bir kısmını topraklarına kattı; yaklaşık iki saat süren bu muharebe, tarihin en kısa süreli meydan savaşlarından biri kabul edilir. 1529’daki Viyana Kuşatması ise hava şartlarının elverişsizliği ve mühimmat bakımından hazırlıksız olunması nedeniyle 16 Ekim’de kaldırıldı.
Safevîlerle olan çatışmasında Orta Doğu’nun büyük bir bölümünü ve Cezayir’e kadar Kuzey Afrika’nın geniş alanlarını ilhak etti. Onun yönetimi altında Osmanlı donanması Akdeniz’den Kızıldeniz’e ve Basra Körfezi’ne kadar denizlere hâkim oldu. Toplamda 13 kez sefere çıktı ve saltanatının 10 yıl 1 ayını seferlerde geçirdi.
Hukuk Reformları, Mimari ve Kültür
Genişleyen bir imparatorluğun başında bulunan Süleyman, toplum, eğitim, vergi ve ceza hukuku ile ilgili önemli hukuki değişiklikleri bizzat başlattı. Onun reformları, imparatorluğun baş kadısı Ebussuud Efendi ile birlikte yürütülerek Osmanlı hukukunun iki biçimi olan sultani ve dinî hukuk arasındaki ilişki uyumlu hale getirildi. Bu nedenle Batı’da “Muhteşem” olarak anılırken, Osmanlı tebaası arasında “Kanunî” adıyla bilinirdi.
İmar faaliyetlerinde başı çeken kurum, saraya bağlı çalışan ve devlet sınırlarındaki resmî inşaat işlerini yürüten Hassa Mimarlar Ocağı ile başındaki hassa mimarbaşıydı. Süleyman döneminde ilk olarak babası I. Selim döneminde yapımına başlanılan I. Selim Külliyesi tamamlandı; oğlu Mehmed için Şehzadebaşı Külliyesi ve kendisi için Osmanlı mimarisinin en önemli örneklerinden biri kabul edilen Süleymaniye Külliyesi yapıldı. Hassa mimarbaşı Acem Ali’nin 1538 veya 1539’da ölümünden sonra yerine gelen ve dönemin mimari eserlerinin çoğunda imzası bulunan Mimar Sinan, Osmanlı mimarisinin önde gelen isimlerinden biri olarak kabul edilir. Rüstem Paşa, Sokollu Mehmed Paşa, Kılıç Ali Paşa, Haseki ve Mihrimah Sultan külliyeleri de bu dönemde inşa edildi; nüfus artışına bağlı su sıkıntısını gidermek için Kırkçeşme su sistemi kuruldu.
Süleyman’ın saltanatı döneminde yetişen başlıca şairler arasında Fuzûlî, Bâki, Pîr Sultan Abdal ve Bağdatlı Ruhi gösterilir; Matrakçı Nasuh ise dönemin önemli ressam, tarihçi ve minyatür sanatçılarındandır. Padişahın kendisi de seçkin bir şair ve kuyumcuydu; Muhibbî mahlasıyla yazdığı divanında tam 2.779 gazel bulunur ve bu sayı, divan edebiyatının gazel rekoru olarak kaydedilmiştir. Osmanlı’nın sanatsal, edebî ve mimari gelişiminde “Altın Çağ” dönemi onun saltanatına denk gelir.
Özel hayatında Süleyman, Osmanlı geleneğini bozarak hareminden bir kadın olan Hürrem Sultan ile evlendi; Rutenya kökenli olan ve Sünni İslam’a geçen Hürrem Sultan, kızıl saçları nedeniyle Batı Avrupa’da Roxelana adıyla ünlenmişti. Kuruluş döneminde Şeyh Edebali‘nin hayatı Osmanlı devlet geleneğinin ilk halkalarını gösterir; Süleyman dönemi ise bu geleneğin kurumsallaştığı evredir. Süleyman’ın oğullarından Mehmed 1543’te çiçek hastalığından öldü, Mustafa ise 1553’te sultanın emriyle boğularak öldürüldü; İran’a sığınan Bayezid ve oğulları 25 Eylül 1561’de Kazvin’de boğdurttu.
Ölümü
I. Süleyman, Zigetvar Kuşatması’nın sonlanmasından bir gün önce, 7 Eylül 1566’da 71 yaşındayken öldü. Ölümü orduya hemen duyurulmadı; askerlerin durumu öğrenmesi hâlinde ayaklanabilecekleri ihtimali nedeniyle Sokullu Mehmed Paşa bu konuda titiz davrandı ve olumsuz bir durum oluşmasının önüne geçildi. Sultanın cenazesi 28 Kasım’da Şeyhülislam Ebussuud Efendi’nin kıldırdığı namazın ardından Süleymaniye Camii’nde toprağa verildi. Ölümünün ardından yerine oğlu II. Selim geçti.
Süleyman, Osmanlı İmparatorluğu’nun ekonomik, askerî ve siyasi gücünün zirvesine hükmederek 16. yüzyıl Avrupası’nın önde gelen hükümdarlarından biri hâline geldi. 2011-2014 yılları arasında yayınlanan Muhteşem Yüzyıl dizisinde Halit Ergenç tarafından canlandırılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kanuni Sultan Süleyman kimdir?
I. Süleyman, 1520-1566 yılları arasında yaklaşık 46 yıl tahtta kalan Osmanlı padişahıdır. Batı’da Muhteşem Süleyman, Osmanlı tebaası arasında adaletli yönetimine atfen Kanuni Sultan Süleyman olarak anılmıştır.
Kanuni Sultan Süleyman nereli?
6 Kasım 1494 tarihinde Trabzon’da doğdu. Babası I. Selim’dir; şehzadeliğinde Şarkî Karahisar, Bolu ve Kefe’de sancakbeyi olarak görev yapmış, 1513’te Saruhan Sancakbeyliği’ne atanmıştır.
Kanuni Sultan Süleyman hangi yerleri fethetti?
1521’de Belgrad’ı, 1522’de Rodos’u fethetti; 1526’daki Mohaç Muharebesi’nde Macaristan’ın askerî gücünü kırdı. Safevîlerle yapılan savaşlarda Orta Doğu’nun büyük bir bölümü ve Cezayir’e kadar Kuzey Afrika toprakları imparatorluğa katıldı.
Kanuni Sultan Süleyman neden “Kanuni” olarak anılır?
Toplum, eğitim, vergi ve ceza hukuku alanındaki hukuki değişiklikleri bizzat başlatması ve baş kadı Ebussuud Efendi ile yürüttüğü reformlarla sultani hukuk ile dinî hukuku uyumlu hâle getirmesi nedeniyle bu adla anılmıştır.
